St. Johannes – St. Clemens

Een korte historische schets van Schutterij St. Johannes – St. Clemens

Deze schutterij is de oudste vereniging van Merkelbeek. Hoewel naar vermoeden dat de vereniging ouder is wordt als oprichting datum het jaar 1818 aangehouden. Dit is gebaseerd op het koningszilver. De schutterij van Merkelbeek droeg bij oprichting de naam Schutterij St. Clemens, een naam gebaseerd op de parochie heilige.

Rond 1840 ontstond in de parochie van Merkelbeek de bekende Kerktwist. Deze strijd bracht tweespalt in de gemeenschap welke het verenigingsleven begrijpelijkerwijs niet onberoerd liet. We zien dan ook dat de leden uit Douve en Hout, de Schutterij St. Clemens verlieten en in 1855 een eigen Schutterij St. Johannes oprichtten. De zomerkermis wordt in Merkelbeek gehouden rond de feestdag van de Heilige Johannes de Doper (24 juni). Daarom werd de nieuwe schutterij naar deze heilige vernoemd. Bij de splitsing werden ook de koninklijke waardigheden verdeeld. De koningsplaten bleven bij Schutterij St. Clemens en de zilveren koningsvogel ging naar Schutterij St. Johannes.

Uit een krantenbericht in 1874 kunnen we vernemen dat de schutterij van Merkelbeek, welke wordt niet in het artikel aangegeven, had deelgenomen aan de parade bij gelegenheid van het zilveren jubileum van koning Willem III te Sittard. Bij Schutterij St. Clemens als ook Schutterij St. Johannes zijn uit die tijd geen koningen bekend. Het blijft gissen welke van de twee daarbij aanwezig is geweest.

In 1904 wist de heer A. Schuiven voor het derde jaar de koningsvogel naar beneden te halen. Hiermee kreeg Schutterij St. Clemens in 1904 een keizer. Bij Schutterij St. Johannes wist de heer H. Clement in het jaar 1931 een gelijk resultaat te behalen. Dit zijn de enige keizers uit de beide verenigingen. Beide schutterijen sloten zich in 1931 aan bij de zojuist opgerichte Schuttersbond ‘St. Gerardus’ Amstenrade. Deze bond werd vervolgens opgenomen in de Oud-Limburgse Schuttersfederatie. We zien dat Schutterij St. Clemens in 1939 deel nam aan het OLS te Tegelen. Hieraan namen in totaal 76 schutterijen deel.

Toen Nederland ook in de Tweede Wereldoorlog betrokken werd, kwam het schuttersleven geheel stil te liggen. Dit was het gevolg van het verbod dat de bezetter uitvaardigde om in uniform naar buiten te treden. Bovendien werden de geweren en andere schuttersattributen in beslag genomen. De schutters van Merkelbeek en Douvergenhout leverden wel de geweren in, maar de uniformen en koninklijke waardigheden lieten zij onderduiken. Na het beëindigen van de Duitse bezetting kwamen de schutterijen weer tot leven en werden nieuwe schuttersfeesten georganiseerd. Dat de oorlog het schuttersleven niet nadelig beïnvloed had viel vast te stellen in 1950 op het Bondsschuttersfeest te Nuth. Schutterij St Johannes wist naast de verschillende prijzen ook nog de Eremedaille van H. M. Koningin Juliana en van de Commissaris der Koningin in Limburg in de wacht te slepen.

Een bijzonder jaar was 1961. De toenmalige burgemeester van Merkelbeek, de heer J. Clement, was lid van zowel de Schutterij St. Johannes alsook van de Schutterij St. Clemens. In het genoemde jaar haalde hij bij beide schutterijen de koningsvogel naar beneden en was daardoor de koning van beide schutterijen van Merkelbeek.

Uniek moment: in 1962 staan schutterij St. Johannes (links) en St. Clemens nog “lijnrecht” tegenover elkaar tijdens de officiële inhuldiging van het nieuwe gemeentehuis door Gouverneur Cremers en burgemeester Jos Clement.

Het ledental van de verenigingen was door de jaren heen wisselend. Halverwege de zestigerjaren van de 20e eeuw begon Schutterij St. Clemens, door gebrek aan nieuwe leden, te verzwakken. Om het schuttersleven toch niet verloren te laten gaan werd in 1967 besloten een fusie tussen beide schutterijen tot stand te brengen. De nieuwe schutterij van Merkelbeek kreeg daarom de naam van beide verenigingen Schutterij St.Johannes – St.Clemens. De commandant van Schutterij St. Johannes, Felix Timmermans, werd commandant van de nieuwe schutterij. Het schutterslokaal en de vogelstang van Douvergenhout werden behouden. Deze faciliteiten kwamen in Merkelbeek te vervallen. Direct na de fusie werd een eerste belangrijk resultaat geboekt. Op het OLS in 1967 te Tegelen wist het zestal van Merkelbeek de tweede plaats te behalen. Een jaar later, we schrijven mei 1968, organiseert de Schutterij St. Johannes – St. Clemens in de nieuwe samenstelling het Bondsschuttersfeest.

Op Hemelvaartsdag, 15 mei 1969, werd wederom om de vogel geschoten en was er grote vreugde in het Merkelbeekse schutterskamp. Na vele jaren had Merkelbeek weer een keizer in hun midden in de persoon van Jos Vromen.

Op 3 augustus 1980 mocht de schutterij het Zuid-Limburgs Federatie feest (ZLF) organiseren. Velen herinneren zich nog het geweldige feest, maar ook de enorme onweersbui die later in de middag zorgde voor grote wateroverlast op het feestterrein.
Op de foto passeert de optocht het Plein en trekt de Haagstraat in.

Een bijzonder feest werd gevierd van 10 tot 12 september 1993. Niet alleen werd het 175 jarig bestaan gevierd, maar tevens werd een Dreiländereck Schuttersfeest gehouden. Dit Dreiländerecktreffen is sinds 1965 een samenwerking tussen schutterijen in Zuid-Limburg, Oost-België en het gebied Aachen-Düren-Eifel. In dit gebied zijn ongeveer 250 schutterijen actief, waarvan circa 60 in Zuid-Limburg. Jaarlijks wordt er een treffen in een van de drie landen georganiseerd. Aan het feest in Merkelbeek 1993 werd door 72 verenigingen deelgenomen en zij trokken op 12 september 1993 door de straten van Merkelbeek.

Dat de dames een vaste plaats hebben gekregen in de schutterswereld blijkt uit het feit dat de schutterij ‘St. Johannes – St Clemens’ op 20 september 2015 voor de eerste keer deelnam aan het Dames Schuttersfeest wat gehouden werd in Doenrade. Hoewel één van de twee damesdrietallen de finale wist te bereiken, slaagden zij er niet in de eindronden te halen. Van de tachtig deelnemende drietallen werd het damesteam uit Merkelbeek twintigste.

Het jaar 2016 zal in de historie van Schutterij St. Johannes – St. Clemens voor altijd voortleven als een zeer memorabel jaar. De schutterij weet op zaterdag 9 juli het OLS te Maasmechelen (B) te winnen en ‘D’ Um’ mee naar huis te nemen. Op grootse wijze, naast de vele honderden belangstellenden gaven bijna alle schutterijen van de bond Sint Gerardus acte de présence, werd het winnende zestal in Merkelbeek binnengehaald. Daarbij kregen de voorzitter Jos Timmermans en de schietmeester Gerwin Cox de eer ‘D’ Um’ op hun schouders te nemen en Merkelbeek binnen te dragen. Nog diezelfde avond werd het winnende zestal in het schutterslokaal gefêteerd.

Dit zijn enige hoogtepunten uit de geschiedenis van de Schutterij St. Johannes – St. Clemens. Er valt uiteraard veel meer te melden over de tweehonderd jaar geschiedenis van de schutterij. Daarom wordt er momenteel een beschrijving van deze geschiedenis uitgewerkt. Het ligt in de bedoeling in het kader van het 200 jarig jubileum in 2018 deze geschiedenis in boekvorm met foto’s te publiceren.

Jac Smeets